Uwarunkowania motoryczności

Środowiskowe i genetyczne uwarunkowania motoryczności człowieka.
 Czynniki rozwoju fizycznego człowieka obejmują czynniki endogenne genetyczne i niegenetyczne (matki), egzogenne (modyfikatory środowiskowe) oraz tryb życia.
Czynniki endogenne genetyczne to cechy dziedziczone po rodzicach (genotyp). Czynniki endogenne niegenetyczne matki to jej środowisko wewnętrzne organizmu – znaczący wpływ mają kolejność ciąży i tryb życia matki. Czynniki egzogenne obejmują czynniki biogeograficzne (np. klimat, ukształtowanie terenu) i społeczno-ekonomiczne (wewnątrz- i zewnątrzrodzinne) oraz tryb życia (np. odżywianie, aktywność fizyczna, sen).
Wśród metod stosowanych do oceny odziedziczalności cech wyróżnia się: 1) metodę bliźniąt, 2) podobieństw rodzinnych oraz 3) longitudinalnej stabilności rozwojowej. Oceniając genetyczne uwarunkowania zdolności motorycznych rozumianych jako zespół predyspozycji, szacuje się, że są one stosunkowo najwyższe w przypadku zdolności szybkościowych (wysokie korelacje) oraz niższe dla zdolności wytrzymałościowych (średnie korelacje), koordynacyjnych (średnie korelacje) i siłowych (niskie korelacje).
 Czynniki środowiskowe (egzogenne) obejmują: czynniki biogeograficzne, będące modyfikatorami naturalnymi, do których zaliczają się: otaczająca fauna i flora, wysokość nad poziomem morza, ukształtowanie terenu, klimat (temperatura, wilgotność, ciśnienie), zanieczyszczenie środowiska (metale ciężkie, dwutlenek węgla), źródła dźwięków, hałas, • czynniki społeczno-ekonomiczne będące modyfikatorami kulturowymi, które dzielą się na: 1) zewnątrzrodzinne takie jak wielkość miejsca zamieszkania (wieś, małe miasto, duże miasto), zamożność regionu, infrastruktura, tradycje i zwyczaje regionu, wiedza, świadomość, kultura; 2) wewnątrzrodzinne, takie jak liczba dzieci w rodzinie, zamożność rodziny i podział środków, wykształcenie, kultura i świadomość rodziców, • tryb życia, na który składa się odżywianie, aktywność fizyczna i umysłowa, praca, odpoczynek, sen, higiena.
Morfologiczne uwarunkowania sprawności fizycznej. Do podstawowych parametrów somatycznych określających budowę somatyczną człowieka należą masa i wysokość ciała, które wykorzystane są do wyliczenia wskaźnika masy ciała BMI (Body Mass Index), informującego o zagrożeniu występowania zarówno nadwagi czy otyłości jak również niedowagi. Często jednak do analizy powiązań uwarunkowań morfologiczno-strukturalnych z możliwościami motorycznymi człowieka brane są pod uwagę cechy szerokościowe i długościowe kośćca, obwody ciała i składowe masy ciała.
Do składowych masy ciała zalicza się dwa podstawowe komponenty: 1) masę ciała szczupłego (lean body mass; LBM), na którą składa się tkanka mięśniowa oraz inne tkanki miękkie, narządy wewnętrzne i układ kostny; 2) masę tkanki tłuszczowej (fat mass; FM).
Metodami stosowanymi do oceny składu ciała są m.in. 1) antropometria podstawowych parametrów somatycznych, 2) pomiar fałdów skórno-tłuszczowych, 3) ocena przy użyciu bliskiej podczerwieni (NIR), 4) ocena przy użyciu ultradźwięków (USG), 5) ocena przy użyciu impedancji elektrycznej (BIA), 6) absorpcjometria promieniowania X o dwóch energiach (DXA).
Wśród wskaźników populacyjnych związanych z otyłością, poza wskaźnikiem masy ciała BMI (właściwa masa ciała człowieka dorosłego powinna znajdować się w zakresie 18,5-24,9 kg/m2), powszechnie stosowany jest wskaźnik WHR (ocenia stosunek obwodu pasa do bioder). Wyniki badań wskazują, że wysoki poziom otłuszczenia negatywnie wpływa na sprawność fizyczną i współwystępuje z niskim poziomem szybkości biegu, siły eksplozywnej (np. wyskok dosiężny), koordynacji ruchów, wskaźnikiem wydolności fizycznej, zdolności wymagających przemieszczania całego ciała, sprawności sercowo-naczyniowej. Osoby z wysokim poziomem sprawności fizycznej charakteryzuje niski poziom otłuszczenia brzusznego i wisceralnego oraz niskie ryzyko zdrowotne związane z otyłością.
Dietetyczne uwarunkowania sprawności fizycznej. Do substancji o potwierdzonej naukowo skuteczności we wspomaganiu wysiłku fizycznego (nie umieszczone na liście substancji zakazanych w sporcie) należą: kofeina, kreatyna, dwuwęglan sodu, beta alanina, azotany (zawarte w soku z buraków), napoje izotoniczne, białko, węglowodany.



WIĘCEJ INFORMACJI PO ZALOGOWANIU (używając kodu z książki)