Uwarunkowania rozwoju motorycznego człowieka

Czynniki rozwoju fizycznego:
• endogenne genetyczne – determinanty: czyli cechy dziedziczone po rodzicach, genotyp,
• endogenne niegenetyczne matki – stymulatory: czyli środowisko wewnętrzne, kolejność ciąży, tryb życia matki, itp.,
• egzogenne – modyfikatory: czyli czynniki biogeograficzne i społeczno-ekonomiczne.
• tryb życia.

Genetyczne i środowiskowe uwarunkowania zdolności motorycznych

Metody stosowane do oceny odziedziczalności:
• metoda bliźniąt,
• metoda podobieństw rodzinnych,
metoda longitudinalnej stabilności rozwojowej,

Oceniając genetyczne uwarunkowania zdolności motorycznych rozumianych jako zespół predyspozycji, szacuje się, że są one stosunkowo:

• najwyższe w przypadku zdolności szybkościowych (wysokie korelacje),
• niższe dla:
zdolności wytrzymałościowych (średnie korelacje),
zdolności koordynacyjnych (średnie korelacje),
zdolności siłowych (niskie korelacje).

Czynniki środowiskowe (egzogenne)

• Czynniki biogeograficzne (modyfikatory naturalne)

– otaczająca fauna i flora,
– wysokość nad poziomem morza, ukształtowanie terenu,
– klimat (temperatura, wilgotność, ciśnienie),
– zanieczyszczenie środowiska (metale ciężkie, dwutlenek węgla),
– źródła dźwięków, hałas.

• Czynniki społeczno-ekonomiczne (modyfikatory kulturowe)

zewnątrzrodzinne:
– wielkość miejsca zamieszkania (wieś, małe miasto, duże miasto),
– zamożność regionu, infrastruktura,
– tradycje i zwyczaje regionu,
– wiedza, świadomość, kultura,

wewnątrzrodzinne:
– liczba dzieci w rodzinie,
– zamożność rodziny i podział środków,
– wykształcenie, kultura i świadomość rodziców.

• Tryb życia

– odżywianie,
– aktywność fizyczna i umysłowa,
– praca, odpoczynek, sen, higiena.

Morfologiczne uwarunkowania sprawności fizycznej

Podstawowe parametry somatyczne:
• masa ciała,
• wysokość ciała.

Dodatkowe parametry somatyczne analizowane w powiązaniu z możliwościami motorycznymi człowieka:
• cechy szerokościowe i długościowe kośćca,
• obwody ciała,
• składowe masy ciała.

Składowe masy ciała
• LBM (lean body mass) – masa ciała szczupłego:
– tkanka mięśniowa ,
– narządy wewnętrzne,
– inne tkanki miękkie,
– układ kostny.
• FM (fat mass) – masa tkanki tłuszczowej

Metody oceny składu ciała
• antropometria podstawowych parametrów somatycznych,
• pomiar fałdów skórno-tłuszczowych,
• ocena przy użyciu bliskiej podczerwieni (NIR),
• ocena przy użyciu ultradźwięków (USG),
• ocena przy użyciu impedancji elektrycznej (BIA),
• absorpcjometria promieniowania X o dwóch energiach (DXA).

Wskaźniki populacyjne związane z otyłością:

                                       BMI = 

Normy dla osób dorosłych:
• niedowaga (< 18,5)
• właściwa masa ciała (18,5–24,9)
• nadwaga (? 25,0)
• otyłość ( ? 30,0)

                                 WHR =     

Normy dla osób dorosłych:
Otyłość androidalna (brzuszna typu jabłko)
• mężczyźni ? 0,85
• kobiety ? 1

Wysoki poziom otłuszczenia negatywnie wpływa na sprawność fizyczną i
współwystępuje z niskim poziomem:
– szybkości biegu,
– siły eksplozywnej (np. wyskok dosiężny),
– koordynacji ruchów,
– wskaźnikiem wydolności fizycznej,
– zdolności wymagających przemieszczania całego ciała,
– sprawności sercowo-naczyniowej.

Osoby z wysokim poziomem sprawności fizycznej charakteryzuje:
– niski poziom otłuszczenia brzusznego i wisceralnego,
niskie ryzyko zdrowotne związane z otyłością.

Dietetyczne uwarunkowania sprawności fizycznej

Substancje o potwierdzonej naukowo skuteczności we wspomaganiu wysiłku fizycznego (nie umieszczone na liście substancji zakazanych w sporcie):
• kofeina,
• kreatyna,
• dwuwęglan sodu,
• beta alanina,
• azotany (zawarte w soku z buraków),
• napoje izotoniczne,
• białko,
• węglowodany.